Şəhərsalma və Regional Planların hazırlanması. Layihələndirmə. Baş və Müfəssəl Planlar.

Ümumi planlarda (regional) Azərbaycan Respublikasının  ərazisində və ərazi hissələrində tarazlaşdırılmış sosial, iqtisadi, ekoloji və mədəni şəraitin yaradılması və inkişafı və onun beynəlxalq , milli, regional, yerli və sahə proqramları üzrə inzibati-ərazi vahidlərinin inkişafının iqtisadi planlaşdırılması və proqnoz göstəriciləri nəzərə alınmaqla, dövlətin şəhərsalma siyasətinin əsas istiqamətlərinə müvafiq olaraq yaşayış məntəqələrinin planlaşdırılması nəzərdə tutulur.

Baş planlarda şəhər və ya digər yaşayış məntəqələrinin ərazisi üçün nəzərdə tutulan torpaqlardan şəhərsalma məqsədləri baxımından istifadənin növü proqnozlaşdırıla bilən ehtiyaclara əsasən ümumi şəkildə təsvir edilir. Belə ki,baş planın işlənilməsi mərhələsinə şəhər sərhədlərinin dəyişdirilməsi, bu sərhədlər daxilinə yeni yaşayış məntəqlərinin salınması prosesi aiddir.Baş planda xəritə-sxem üzərində kapital tikinti obyektlərinin yerlərinin təyin olunması öz əksini tapır. Təyin olunmuş şəhər ərazilərinin sərhədlərində həmçinin:

  • Elektrik,istilik,qaz və su təchizatı da proqnozlaşdırılmış əhali sayını nəzərə alaraq öz həllini tapır.

Avtomobil yolları, ictimai nəqliyyat, körpülər və bu kimi nəqliyyat mühəndis qurğularının da planlaşdırılması baş planda nəzərdə tutulur.Baş plan mövcud vəziyyətə görə xəritə və ya sxem üzərində ərazi planlaşdırılması prosesini həyata keçirir. Baş planın məzmun və mahiyyətində ərazi planlaşdırılması haqqında mövcud qanunverici aktlar nəzərə alınır.Müfəssəl plan yaşayış məntəqəsinin qüvvədə olan baş planı əsasında hazırlanır. Baş plan olmadığı halda və ya baş planın hesabat müddəti bitdikdə qəsəbələrin, kəndlərin və perspektivdə hesabi əhalisi 50 minə qədər olan şəhərlərin bütün ərazisi üçün müfəssəl planın hazırlanmasına yol verilir.Ərazinin müfəssəl planı yeni tikinti və yaxud lahiyələndirilən ərazinin əhatə edir , iri miqyasda hazırlanır. Ərazinin müfəssəl planı özündə tikintinin xüsusiyyətlərini (müvafiq normativ aktlara uyğun) müəyyən edir.Müfəssəl plan torpaq sahələrinin ayrılması, onların məqsədli, həmçinin torpaq servitutlarının tətbiq edilməsi barədə qərarların qəbul edilməsi üçün əsasdır.

Bina ve qurğuların isə  layıhələndirilməsi   gələcək yaşayış binaları ,ticarət mərkəzləri, istehsalat sahələri  tikintisinin  əsas mərhələsidir.Buna görə bizim mütəxəssislər bu məsələnin həllinə kompleks şəkildə  yanaşır  və müştərilərin  istəklərini nəzərə alırlar.

Bina və  qurğuların  layıhələndirilməsi  yeni texnologiyaların ,  həmçinin müasir   texnoloji avadanlıqların  istifadəsi ilə  aparılır.İşin ilk mərhələsi eskiz layihənin yaradılmasıdır. Eskiz layihələndirmə mərhələsində  baş planın eskizi yaradılır, memarlıq və inşaat həllərinin əsasları işlənir.Eskiz layihələndirmə  3D qrafika ilə işi   nəzərdə tutur.  Üçölçülü  format   otağın detallı planlamasının yaradılmasına köməklik göstərir. Binaların layihəsinin işlənməsinə bu cür qrafik yanaşma  bütün  təsvirlərin bir təsvirdə toplanmasına icazə verir.  Həmçinin virtual layihənin köməyi ilə bütün elementlərlə effektiv işləmək mümkündür.Bina və  qurğuların layihələndirilməsinin  yekunu -şəhərsalma,  memarlıq,  texniki, ekoloji  həlləri təyin edən bir işçi layihədir.Bina və qurğuların layıhələndirilməsi  təklif edir:

  • layihə sənədlərinin hazırlanması;
  • bina ve qurğuların ərazilərinin  baş planlarının  işlənməsi;
  • enerji təchizatı layihəsinin işlənməsi;
  • kanalizasiya və su təchizatı layihələndirməsi;
  • havalandırma və qızdırıcı layihələrin işlənməsi;
  • xarici şəbəkələrin layihələndirməsi;
  • ətraf mühitin mühafizəsi  layihəsinin işlənməsi;
  • tikintinin təşkilatı layihəsinin işlənməsi;
  • bina və qurğuların ərazilərinin abadlaşdırma layihələrinin yaradılması;
  • istənilən binaların yenidən qurulmasının layihələndirməsi;
  • ictimai binaların və onların kompleksləri üzrə texnoloji həllərin formalaşdırılması;

Ümumiyyətlə, şəhərsalma layihələndirilməsi və ərazilərin idarə  olunması  olduqca  mürəkkəb prosesdir. Düzgün qərarlar qəbul etmək üçün  çoxlu sayda amillər nəzərə alınmalıdır.Təsadüfi deyil ki  şəhərsalmada tək memarlar-planlayıcılar deyil, həmçinin şəhərsalma sənədlərinin hazırlanmasının işlənməsində müxtəlif sahələr üzrə çalışan mütəxəssislər,memarlar,mühəndislər,coğrafiyaçılar,geoloqlar,iqtisadçılar iştirak edir. Şəhərsalma və ərazi inkişafının planlamasına bütün təsir edən amillərin təhlili və  qeydə alınması vacibdir. Bu kimi amilllərə  əhalinin sıxlığı, tikililərin  sıxlığı, ekoloji vəziyyət,nəqliyyat mövcudluğu, obyektlərin  məkan bölüşdürülməsi (məsələn, ərzaq mağazalarının ),mühəndis kommunikasiyalarını və s. aid etmək olar.CİS texnologiyalarının və rəqəmsal kosmik şəkillərin  ərazi planlamasındaki  əsas üstünlükləri   aşağıdakılardır : rəqəmsal kartoqrafik materialları və semantik verilənlər bazasını  mütəmadi olaraq  yeniləmə imkanı, ərazilərin çoxlu sayda inkişaf variantlarını  , həmçinin onların vizual  təsvirinin  modelləşdirmək  imkanı və s.CİS-in daha bir üstün cəhəti də  müxtəlif kartoqrafik  obyektlərin vizuallaşdırılması,  tematik xəritə və planların yaradılması,obyekt haqqında məlumat əldə edilməsidir.Beləliklə, müasir CİS texnologiyalarının istifadəsilə şəhərsalma sənədləşməsinin işlənməsi şəhər ərazisininn rasional istifadəsi, şəhərin kompleks şəhərsalma üzrə  inkişafı  üçün  zəruri şəraiti yaradır.Son zamanlarda CİS-də istifadə olunan 3D texnologiyalarına böyük diqqət yetirilir. 3D model  şəhərin tikililərinin ərazisi haqqında adi  xəritədən daha geniş və tam təsəvvür verir.

017       2.

020  018